Có. Từ ngày 1/7/2025, người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương — giám đốc, tổng giám đốc, thành viên hội đồng thành viên, hội đồng quản trị, chủ sở hữu giữ chức danh quản lý mà không nhận lương — thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Trước thời điểm đó, không nhận lương thì không phải đóng; nay thì phải.
Đây là thay đổi nhiều nhà sáng lập chưa biết, vì họ vẫn quen “công ty chưa có lãi, mình chưa lấy lương thì chưa phải lo bảo hiểm”. Số tiền mỗi tháng không lớn, nhưng rất dễ bị phát hiện: cơ quan bảo hiểm chỉ cần đối chiếu danh sách người quản lý trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp với danh sách tham gia bảo hiểm.
Ai là “người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương”
Người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp gồm chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, chủ tịch và thành viên hội đồng thành viên, chủ tịch công ty, chủ tịch và thành viên hội đồng quản trị, giám đốc hoặc tổng giám đốc và các chức danh quản lý khác theo điều lệ. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đưa nhóm này vào diện bắt buộc khi họ không hưởng tiền lương.
| Trường hợp | Thuộc diện nhóm này? |
|---|---|
| Giám đốc kiêm chủ sở hữu công ty một thành viên, không nhận lương | Có |
| Thành viên hội đồng thành viên không điều hành, không nhận lương | Có, nếu giữ chức danh quản lý theo luật |
| Giám đốc có hợp đồng lao động và nhận lương | Không thuộc nhóm này — đóng như người lao động có hợp đồng |
| Thành viên góp vốn không giữ chức danh quản lý nào | Không thuộc nhóm này |
Chữ “chức danh quản lý” đọc theo giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và điều lệ, không theo cách gọi nội bộ. Công ty gọi ai đó là “giám đốc kinh doanh” mà người đó không phải người quản lý theo luật thì không thuộc nhóm này; ngược lại, người đứng tên chủ tịch hội đồng thành viên dù không hề đến công ty vẫn thuộc diện.
Đóng thế nào: căn cứ, chế độ, thủ tục
Ở mức nguyên tắc, khác biệt chính giữa nhóm này và người lao động có hợp đồng là:
- Căn cứ đóng: không có tiền lương nên căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn trong khung thấp nhất – cao nhất theo quy định, thay vì tính theo lương trên hợp đồng.
- Chế độ tham gia: theo danh sách chế độ luật quy định riêng cho nhóm này, không hoàn toàn giống người lao động có hợp đồng.
- Thủ tục: đăng ký qua đơn vị — tức doanh nghiệp làm thủ tục khai báo với cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đặt trụ sở, cùng hồ sơ tham gia của các lao động khác.
Mức khung, tỉ lệ đóng và danh sách chế độ cụ thể nằm trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và nghị định hướng dẫn; tra bản hiện hành hoặc hỏi thẳng cơ quan bảo hiểm xã hội quản lý trước khi đăng ký, để chọn căn cứ đóng phù hợp khả năng tài chính của mình.
Một điểm thực tế: căn cứ đóng tự chọn ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi sau này. Chọn mức thấp nhất để tiết kiệm trước mắt thì quyền lợi hưu trí cũng tương ứng thấp.
Những trường hợp hay hỏi
- Đang có hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm ở công ty khác. Luật có quy định về người đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia. Không tự suy ra là được miễn hay phải đóng hai nơi; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội với hồ sơ cụ thể.
- Làm giám đốc nhiều công ty, không nhận lương ở công ty nào. Tương tự, cần xác định nơi tham gia theo quy định về người thuộc nhiều đơn vị.
- Người đã nghỉ hưu, đang hưởng lương hưu nay đứng tên giám đốc công ty mới. Quy định về việc tham gia của người đang hưởng lương hưu khác với người trong độ tuổi lao động; hỏi cơ quan bảo hiểm trước khi đăng ký.
- Người nước ngoài làm giám đốc không nhận lương tại Việt Nam. Có quy định riêng cho người nước ngoài; cần xem cùng với giấy phép lao động hoặc xác nhận miễn giấy phép.
- Công ty đang tạm ngừng kinh doanh. Tạm ngừng có ảnh hưởng tới nghĩa vụ đóng; thông báo tạm ngừng cho cả cơ quan bảo hiểm, không chỉ cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế.
Điểm chung của cả năm trường hợp: câu trả lời phụ thuộc vào chi tiết hồ sơ. Hỏi bằng văn bản và lưu câu trả lời là cách tốt nhất để khỏi bị truy thu sau này.
Nhận lương hay không nhận lương: đặt lên bàn cân
Quy định mới khiến nhiều chủ doanh nghiệp cân nhắc lại chuyện có nên ký hợp đồng lao động và trả lương cho chính mình. Không có đáp án chung; bảng dưới đây giúp nhìn các yếu tố:
| Không nhận lương | Có hợp đồng và nhận lương | |
|---|---|---|
| Bảo hiểm xã hội | Đóng theo căn cứ tự chọn trong khung | Đóng theo tiền lương trên hợp đồng, doanh nghiệp và người lao động cùng đóng |
| Thuế thu nhập doanh nghiệp | Không có chi phí lương cho người này | Lương là chi phí được trừ nếu đủ điều kiện |
| Thuế thu nhập cá nhân | Không phát sinh từ tiền lương | Tính trên tiền lương sau giảm trừ gia cảnh (15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân từ 2026) |
| Dòng tiền của chủ | Lấy tiền qua chia lợi nhuận (chịu thuế thu nhập từ đầu tư vốn) hoặc không lấy | Có thu nhập đều đặn, chứng minh thu nhập dễ hơn khi vay vốn cá nhân |
Nếu chọn nhận lương, mức lương phải hợp lý với công việc và được ghi trong hợp đồng, quy chế; lương đặt cao bất thường cho chủ doanh nghiệp để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp là điểm cơ quan thuế sẽ hỏi. Nên để kế toán tính thử cả hai phương án với số liệu thật trước khi quyết định.
Chưa đăng ký từ 1/7/2025: xử lý thế nào
- Liệt kê mọi người quản lý theo giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và điều lệ, đánh dấu ai không nhận lương.
- Xác định thời điểm mỗi người thuộc diện: từ 1/7/2025, hoặc từ ngày được bổ nhiệm nếu muộn hơn.
- Liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội nơi doanh nghiệp tham gia, trình bày trường hợp, hỏi cách đăng ký và cách tính phần đóng bù kèm lãi chậm đóng nếu có.
- Đăng ký và đóng theo hướng dẫn; lưu toàn bộ văn bản, thông báo.
- Cập nhật quy trình: mỗi lần thay đổi người quản lý trên đăng ký doanh nghiệp, nhân sự phải kiểm tra luôn phần bảo hiểm.
Chủ động làm trước khi bị kiểm tra luôn nhẹ hơn: số tiền đóng bù không đổi, nhưng tránh được việc bị xử lý như hành vi trốn đóng hoặc chậm đóng bị phát hiện qua thanh tra.
Bảng kiểm và tự kiểm tra ở đâu
| Câu hỏi tự kiểm | Nếu câu trả lời là “chưa” |
|---|---|
| Doanh nghiệp có những người quản lý nào theo đăng ký doanh nghiệp và điều lệ? | Lập danh sách từ giấy chứng nhận và điều lệ hiện hành |
| Ai trong số đó không có hợp đồng lao động, không nhận lương? | Đánh dấu là đối tượng cần đăng ký theo nhóm này |
| Những người đó đã được đăng ký tham gia bảo hiểm từ 1/7/2025 chưa? | Liên hệ cơ quan bảo hiểm để đăng ký và tính đóng bù |
| Có ai đang đóng bảo hiểm ở nơi khác hoặc đang hưởng lương hưu? | Hỏi cơ quan bảo hiểm bằng văn bản, lưu trả lời |
| Quy trình thay đổi người quản lý có bước kiểm tra bảo hiểm chưa? | Bổ sung vào quy trình nhân sự |
Tự kiểm tra danh sách người quản lý trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp; danh sách đang tham gia bảo hiểm trên cổng giao dịch điện tử của ngành bảo hiểm xã hội; mỗi cá nhân tự xem quá trình tham gia của mình trên ứng dụng bảo hiểm xã hội trên điện thoại. Hai danh sách đầu lệch nhau ở tên nào là tên đó cần xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Công ty chưa có doanh thu, giám đốc không lương có phải đóng không?
Có. Nghĩa vụ gắn với tư cách người quản lý không hưởng lương, không gắn với doanh thu hay lợi nhuận của công ty.
Người quản lý không lương có được chọn không tham gia không?
Không. Đây là bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, không phải tự nguyện. Người tham gia chỉ được chọn căn cứ đóng trong khung quy định.
Ai chịu trách nhiệm đăng ký: giám đốc hay doanh nghiệp?
Doanh nghiệp là đơn vị làm thủ tục đăng ký với cơ quan bảo hiểm xã hội. Nếu bị kiểm tra phát hiện chưa đăng ký, doanh nghiệp là bên bị xử lý.
Tiền đóng bảo hiểm cho người quản lý không lương có tính vào chi phí được trừ không?
Phụ thuộc vào việc khoản đóng đó do doanh nghiệp chi hay cá nhân tự chi, và điều kiện chi phí được trừ theo luật thuế thu nhập doanh nghiệp. Nên thống nhất cách làm với kế toán ngay từ khi đăng ký.
Doanh nghiệp tư nhân thì chủ doanh nghiệp có thuộc diện này không?
Chủ doanh nghiệp tư nhân là người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp. Việc có thuộc nhóm tham gia bắt buộc này hay không nên đối chiếu điều khoản đối tượng trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và hỏi cơ quan bảo hiểm.
Đã tự đóng bảo hiểm tự nguyện thì có còn phải đóng bắt buộc không?
Bảo hiểm tự nguyện dành cho người không thuộc diện bắt buộc. Khi đã thuộc diện bắt buộc, cần chuyển sang tham gia bắt buộc; hỏi cơ quan bảo hiểm về cách chuyển và cộng nối quá trình đóng.
